ЖАҢА ЕМЛЕ ЕРЕЖЕсі жат емес

Мемлекет басшысы да “Біз 2025 жылдан бастап әліпбиімізді латын қарпіне, латын әліпбиіне көшіруге кірісуіміз керек. Бұл – ұлт болып шешуге тиіс принципті мәселе. Бір кезде тарих бедерінде біз мұндай қадамды жасағанбыз. Балаларымыздың болашағы үшін осындай шешім қабылдауға тиіспіз және бұл әлеммен бірлесе түсуімізге, балаларымыздың ағылшын тілі мен интернет тілін жетік игеруіне, ең бастысы қазақ тілін жаңғыртуға жағдай туғызады” – деп латын әліпбиіне көшудің қажеттілігін атап өткен болатын.
Апта соңында аудандық мәдениет және тілдерді дамыту орталығында аудандық мекеме, бөлім басшылары, сала мамандары мен жас қызметкерлер жаңа емле ережелерінің сынамасына қатысты. Сынаманы ҚР Мәдениет және спорт министрлігі Тілдерді дамыту және қоғамдық-саяси жұмыс комитеті, Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы өткізді.
Алдымен аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің бас маманы Бибіәсия Дүйсенбиева латын графикасына көшудің бірнеше себептерін атап өтті. Оның сөзінше, әлемдегі өркениетті елдердің әліпбиіне көз салсақ, онда нағыз жетілген әліпбилер көп дыбысты мейлінше аз таңбамен береді. Ол өз кезегінде ыңғайлы әрі тиімді. Мұнымен қоса, әлем елдерінің 80 пайызы осы графиканы қолданады екен. Ал, компьютерлік құрылғылардың тиімділігін арттырып, оның барлық мүмкіндігін пайдалануда латын таңбасының әсері мол. Сондай-ақ, ақпарат кеңістігіне еркін бойлап, заманауи технологияларды еш кедергісіз қолдануға жол ашады. Демек, жаңа әліпби басқа елдермен саяси байланыста, мемлекеттің даму жүйесінде дамыған елдердің іс-тәжірибелерін тұтынуда алаңдатарлық қиындық туғызбайды. Керісінше, өз кезегінде қоғам дамуының ауқымын кеңейтеді.
Сынама барысында қатысушылар өзара пікір алмасты, жаңа әліпби бойынша сөздерді таңбалап көрді. Әрқайсысы өзіне ыңғайлы жазу үлгілерін алға тартып, бір-бірімен бөлісті. Сынама тапсырушылар арасында жаңа қаріппен қазақ тіліндегі сөздерді жазуда аса бір қиындық туындамағанын байқадық. Себебі, әр сала маманы латын әліпбиінің жаңа нұсқасымен бұған дейін де танысып, жазуға жаттығып жүрген. Олар кітапшада берілген тапсырмаларды тез орындап, артынша ұсыныстарын қалдырды. Мамандар өз кезегінде кириллицадан енген ю, э, ц секілді әріптерді латынша қос таңбамен белгілегенін және оның ықшам әрі тиімді екенін жеткізді.
Н.АЛМАСҚЫЗЫ.